Rreth FlowSaga

Pse e ndërtova FlowSaga

Herën e parë që përdora shtesën e dikujt tjetër për Flow, e pashë fiksuar plot dhjetë minuta. Nuk e kuptova. Jo se ishte e shëmtuar. Vërtet nuk e kuptoja çfarë po bënte ajo gjë — butonat kishin emra që nuk i deshifroja dot, renditja nuk kishte kuptim, dhe kur shtypja diçka, nuk e dija çfarë kishte ndodhur.

Shtrëngova dhëmbët dhe e përshkova një herë deri në fund. Nuk zgjidhi asnjë problem të vetëm. E dija çfarë doja. Pamja ishte aty, në kokën time. Thjesht nuk mund ta nxirrja jashtë.

U ula para atij ekrani me një zhgënjim që më ngjitej në kraharor. Jo zemërim ndaj mjetit — zemërim ndaj vetes. E kisha nisur me shpresën se një mjet do të më bënte më të mirë në këtë punë. Dola duke u ndjerë budalla.

Më vonë kuptova diçka. Nuk ishte faji im.

Para se të bëhesh i mirë në diçka, ka një derë. Duhet të jesh në gjendje ta lexosh, dhe të duash ta përdorësh, para se të fillojë qoftë edhe ushtrimi.

Vëre derën shumë lart dhe s'ka rëndësi sa i talentuar je. Mbetesh jashtë. Anglishtja ime është e dobët. Ajo shtesë ishte vetëm në anglisht, që nuk është gjuha ime, dhe ndërfaqja ishte e ndërlikuar; nuk e lexoja dot. Kështu vendosa të ndërtoja timen. Një që ta lexoja unë, dhe ta lexosh edhe ti. E ndërtova FlowSaga për shkak të asaj dite.

Nga vjen emri: Sága, perëndesha e rrëfimeve

Në mitologjinë nordike ka një vend të quajtur Sökkvabekkr — “përroi i zhytur”. Valë të freskëta rrjedhin nëpër të dhe nuk ndalen kurrë. Odini shkon atje çdo ditë.

Një grua e pret. Dy kupa ari. Pinë. Bisedojnë. Çdo ditë, pa përjashtim. Çfarë thanë? Askush nuk e shkroi.

Shumë më vonë, dikush i shkroi perënditë nordike në një libër. Brenda ka një listë perëndeshash — gjithsej gjashtëmbëdhjetë. E para, gruaja e Odinit. E dyta, ajo: Sága. Për të, libri ruan një fjali të vetme: ajo jeton në Sökkvabekkr, dhe është një vend i madh.

Çfarë do të thotë emri i saj, studiuesit ende debatojnë. Një palë thotë të shohësh. Tjetra thotë — rrëfim. Ajo fliste çdo ditë. Nuk mbijetoi asnjë fjali.

Një ide që nuk u bë kurrë, që nuk u shkrua kurrë, sikur të mos kishte ndodhur fare.

Saga në nordishten e vjetër do të thotë “rrëfim”. Flow është Google Flow ku bën video — dhe përroi ku jeton Sága. Shenja jonë është një anije e gjatë, si ajo e miteve: ngri velin dhe era është me ty; kur s'të duhet, palohet si copë pëlhure në xhep. S-ja në vel është Saga.

Njëqind e trembëdhjetë viça

Ora tre e pasdites, dhe tashmë terr i plotë. Kjo është Islanda, një mijë vjet më parë. Asnjë mbret. Asnjë oborr. Asnjë qytet. Vetëm një zjarr, dhe njerëzit rreth tij. Dikush fillon të flasë: një grindje familjare, një gjyq, një vrasje.

Në atë shekull, sapo tregohej, zhdukej. Tregoje sërish dimrin tjetër dhe detajet ndryshojnë; një brez më vonë, rrëfyesi vdes dhe historia varroset bashkë me të.

Islandezët nuk pranuan. Vendosën ta shkruanin. Por nuk kishte letër. Për të shkruar, duhej të therje një viç: ta rripje, ta kruaje lëkurën derisa të hollohej, ta thaje. Një lëkurë, e palosur më dysh, jepte vetëm dy fletë. Dorëshkrimi më i madh i Islandës mesjetare, Flateyjarbók: dyqind e njëzet e pesë fletë — njëqind e trembëdhjetë viça.

Dhe në këtë ishull, një lopë qumështi nuk është pasuri. Është nëse fëmijët e tu do ta kalojnë dimrin. Gjetkë në Evropë, në po ato shekuj, shkrimi aq i shtrenjtë shkonte te latinishtja: te Biblat, shenjtorët dhe gjenealogjitë mbretërore. Islandezët e shpenzuan për fjalët e tyre, njerëzit e tyre, historitë e tyre.

Jo për të pasur një histori. Por për ta bërë që të ekzistojë vërtet.

Mos godisni

Shekulli i trembëdhjetë. Një islandez i quajtur Snorri Sturluson vëren diçka të tmerrshme: poetët e rinj nuk mund t'i lexojnë më poezitë e vjetra. Një mjeshtëri e trashëguar për shekuj është gati të këputet në duart e brezit të tij.

Mund të kishte psherëtirë thjesht. Shumica e njerëzve kështu bëjnë. Ai jo. U ul dhe shkroi një libër. Jo poezi. Një manual: çfarë do të thotë kjo fjalë, nga vjen kjo figurë, si e përdor. Për njerëzit që ende donin të shkruanin, dhe nuk e lexonin dot.

Ajo që ndërtoi ishte një derë. Dhe e uli.

Viti 1241. Njëzet e tre shtator. Natë. Burra hyjnë me forcë në shtëpinë e tij. Fjalët e tij të fundit, vetëm tri: Eigi skal höggva. Mos godisni.

Ai nuk mbijeton. Libri po. Pothuajse gjithçka që bota di për mitologjinë nordike vjen nga ai libër. Përfshirë listën e perëndeshave. Përfshirë atë rresht të vetëm për Ságën.

Çfarë bën FlowSaga

Tani është radha jote. Të bësh një histori nuk kushton më një viç. Shkruaj disa rreshta dhe ja një pamje që lëviz.

Por pjesa e vështirë nuk ishte kurrë shkrimi. Është të kesh një ide të mirë dhe asnjë mënyrë ta qartësosh, asnjë mënyrë të hedhësh hapin tjetër. Dhe kur më në fund i bën, hap dosjen Shkarkimet dhe emrat e skedarëve janë rrëmujë — nuk e dallon dot cili është cili.

FlowSaga e ul derën, pastaj merr përsipër lidhjen e librit.

Dera më e lartë është gjuha. Jo një ndërfaqe e vështirë. Mjeti thjesht nuk i ka fjalët e tua. FlowSaga flet 91 gjuhë ndërfaqeje. Një mijë vjet më parë, Evropa e rezervonte shkrimin për latinishten; islandezët përdorën fjalët që flisnin vërtet për të shkruar historitë e tyre. Ne jemi në anën e islandezëve.

Dera e dytë është koha. Tridhjetë sekonda — ky është standardi që i vë vetes: hape, dhe brenda tridhjetë sekondave duhet të dish si të fillosh. Pastaj, dhjetëra ide njëherësh, të bëra një nga një, secila e ruajtur me titullin që i dhe, rregullisht, në dosjen që zgjodhe. Ajo dosje ngadalë bëhet një libër i yti.