FlowSaga haqida

FlowSaga’ni nima uchun yaratdim

Birovning Flow kengaytmasini birinchi marta ishlatganimda, unga roppa-rosa oʻn daqiqa tikilib oʻtirdim. Men uni tushunmadim. Xunuk boʻlgani uchun emas. U nima qilayotganini rostdan ham bilolmadim — tugmalarning nomlariga tushunmadim, tartibning maʼnosi yoʻq edi, biror narsani bossam nima boʻlganini bilmasdim.

Tishimni tishimga qoʻyib, uni bir marta boshidan oxirigacha oʻtdim. Birorta ham muammo hal boʻlmadi. Nima xohlashimni bilardim. Oʻsha manzara xayolimda aniq turardi. Faqat uni tashqariga chiqarolmadim.

Koʻksimda koʻtarilayotgan alam bilan oʻsha ekran oldida oʻtirdim. Asbobdan jahl emas — oʻzimdan jahl. Biror asbob meni bu ishda yaxshiroq qiladi, degan umidda boshlagan edim. Oʻzimni ahmoqdek his qilib tugatdim.

Keyin bir narsani tushundim. Bu mening aybim emas edi.

Biror ishda mohir boʻlishdan oldin bir eshik bor. Mashq boshlanishidan oldinoq uni oʻqiy olishingiz va undan foydalanishni xohlashingiz kerak.

Eshikni juda baland qoʻysangiz, qanchalik isteʼdodli boʻlishingizning ahamiyati yoʻq. Tashqarida qolib ketasiz. Ingliz tilim zaif. Oʻsha kengaytma faqat ingliz tilida edi, bu mening tilim emas, interfeysi ham murakkab edi; men uni oʻqiy olmadim. Shuning uchun oʻzimnikini yaratishga qaror qildim. Men oʻqiy oladigan — siz ham oʻqiy oladigan. FlowSaga’ni oʻsha kun tufayli yaratdim.

Nomi qayerdan kelgan: hikoya maʼbudasi Sága

Skandinav mifologiyasida Sökkvabekkr — «choʻkkan soy» — degan joy bor. Undan salqin toʻlqinlar oqadi va hech qachon toʻxtamaydi. Odin har kuni u yerga boradi.

Bir ayol uni kutmoqda. Ikki oltin qadah. Ular ichishadi. Suhbatlashishadi. Har kuni, bir kun ham qoldirmay. Ular nima deyishdi? Hech kim yozib qoʻymadi.

Ancha vaqt oʻtgach, kimdir skandinav xudolarini bir kitobga yozdi. Unda maʼbudalar roʻyxati bor — oʻn oltita. Birinchisi, Odinning xotini. Ikkinchisi, u: Sága. Kitob u haqida bitta jumlani saqlab qolgan: u Sökkvabekkr’da yashaydi va bu katta joy.

Uning ismi nimani anglatishi haqida olimlar hanuz bahslashadi. Bir guruh koʻrmoq deydi. Boshqasi — hikoya deydi. U har kuni gapirgan. Bitta jumla ham qolmagan.

Hech qachon amalga oshirilmagan, hech qachon yozilmagan gʻoya — goʻyo hech boʻlmagandek.

Qadimgi skandinav tilida Saga «hikoya» degani. Flow — videolaringizni yaratadigan Google Flow, Sága yashaydigan soy ham shu. Bizning belgimiz afsonalardagidek uzun kema: yelkanni koʻtaring — shamol siz tomonda; kerak boʻlmaganda u matodek buklanib choʻntakka kiradi. Yelkandagi S — bu Saga.

Bir yuz oʻn uchta buzoq

Tushdan keyin soat uch, allaqachon zim-ziyo. Bu ming yil oldingi Islandiya. Qirol yoʻq. Saroy yoʻq. Shahar yoʻq. Faqat gulxan va uning atrofidagi odamlar. Kimdir hikoya qila boshlaydi: urugʻlar adovati, sud daʼvosi, qotillik.

Oʻsha asrda hikoya bir marta aytilgach, yoʻqolib ketardi. Keyingi qishda yana aytsangiz, tafsilotlar oʻzgaradi; bir avlod oʻtib, hikoyachi oʻladi va hikoya u bilan birga koʻmiladi.

Islandiyaliklar bunga rozi boʻlmadi. Ular hikoyalarni yozib qoʻyishga qaror qilishdi. Lekin qogʻoz yoʻq edi. Yozish uchun buzoqni soʻyish kerak edi: terisini shilish, yupqa qilib qirish, quritish. Bitta teri oʻrtasidan buklansa, atigi ikki varaq berardi. Oʻrta asrlar Islandiyasining eng katta qoʻlyozmasi Flateyjarbók: ikki yuz yigirma besh varaq — bir yuz oʻn uchta buzoq.

Bu orolda sogʻin sigir shunchaki boylik emas. Bolalaringiz qishdan omon chiqadimi-yoʻqmi — shuni u hal qiladi. Yevropaning boshqa joylarida, oʻsha asrlarda, bunday qimmat yozuv lotin tiliga ketardi: Injillarga, avliyolarga va qirollik shajaralariga. Islandiyaliklar uni oʻz soʻzlariga, oʻz xalqiga, oʻz hikoyalariga sarfladi.

Hikoyaga ega boʻlish uchun emas. Uni chindan ham mavjud qilish uchun.

Urmanglar

Oʻn uchinchi asr. Snorri Sturluson ismli bir islandiyalik dahshatli narsani payqaydi: yosh shoirlar endi qadimgi sheʼrlarni oʻqiy olmaydi. Asrlar davomida avloddan avlodga oʻtib kelgan sanʼat uning avlodi qoʻlida sinish arafasida.

U shunchaki uh tortib qoʻya qolishi mumkin edi. Koʻpchilik shunday qiladi. U bunday qilmadi. U oʻtirib, kitob yozdi. Sheʼr emas. Qoʻllanma: bu soʻz nimani anglatadi, bu obraz qayerdan kelgan, undan qanday foydalaniladi. Hali ham yozishni istagan, lekin u sheʼrlarni oʻqiy olmaydiganlar uchun.

U qurgan narsa eshik edi. Va u uni pastga tushirdi.

1241-yil. Yigirma uchinchi sentyabr. Tun. Odamlar uning uyiga bostirib kiradi. Uning soʻnggi soʻzlari, atigi uchta: Eigi skal höggva. Urmanglar.

U omon qolmaydi. Kitob omon qoladi. Dunyo skandinav mifologiyasi haqida biladigan deyarli hamma narsa oʻsha kitobdan keladi. Maʼbudalar roʻyxati ham. Sága haqidagi oʻsha yagona satr ham.

FlowSaga nima qiladi

Endi navbat sizda. Hikoya yaratish endi bir buzoqqa tushmaydi. Bir necha satr yozing — harakatlanayotgan manzara paydo boʻladi.

Lekin qiyin qismi hech qachon yozish boʻlmagan. Qiyini — yaxshi gʻoyang bor-u, uni aniqlashtirishning, keyingi qadamni tashlashning yoʻli yoʻqligi. Oxiri ularni yaratganingizda «Downloads» jildini ochasiz, fayl nomlari esa tushunarsiz chalkashlik — qaysi biri qaysi ekanini ham ayta olmaysiz.

FlowSaga eshikni pastga tushiradi, keyin muqovalash ishini oʻzi bajaradi.

Eng baland eshik — til. Murakkab interfeys emas. Asbobda shunchaki sizning soʻzlaringiz yoʻq. FlowSaga 91 interfeys tilida gapiradi. Ming yil oldin Yevropa yozuvni lotin tiliga ajratib qoʻygan edi; islandiyaliklar oʻz hikoyalarini chindan ham gapiradigan soʻzlari bilan yozishdi. Biz islandiyaliklar tomonidamiz.

Ikkinchi eshik — vaqt. Oʻttiz soniya — men amal qiladigan meʼyor shu: oching, oʻttiz soniya ichida qanday boshlashni bilishingiz kerak. Keyin oʻnlab gʻoyalar birdaniga kiradi, birma-bir yaratiladi, har biri siz bergan sarlavha bilan, siz tanlagan jildga tartibli saqlanadi. Oʻsha jild asta-sekin oʻzingizning kitobingizga aylanadi.